Ιορδάνης Περτετσόγλου
Μsc Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπευτής
Εισαγωγή
Θα προσπαθήσουμε να δούμε την εφηβεία όχι μόνο ως μια περίοδο δυσκολιών, αλλά ως ένα ψυχικό τοπίο σε διαμόρφωση. Θα προσπαθήσουμε να προσεγγίσουμε την εφηβεία όχι ως πρόβλημα, αλλά ως μια φάση έντονου ψυχικού μετασχηματισμού. Η θεματική μας αφορά τη σχέση των εφήβων με τις εξαρτήσεις και την παραβατικότητα, δύο φαινόμενα που συχνά τρομάζουν, αλλά κρύβουν βαθιά ψυχική νοηματοδότηση.— μια εσωτερική αναζήτηση για ταυτότητα, νόημα και όρια.
Η εφηβεία είναι μια φάση όπου ο νέος άνθρωπος αναμετριέται με τον εαυτό του, το σώμα του, τους γονείς του και τον κόσμο. Δεν είναι απλώς μια περίοδος δυσκολιών· είναι ένας ψυχικός μετασχηματισμός, μια δοκιμασία ανάμεσα στην εξάρτηση και την αυτονομία, ανάμεσα στην ασφάλεια και την ελευθερία.
Θα ήθελα να ξεκινήσω επικαλούμενος έναν γνωστό μύθο, από την ανθολογία της Ελληνική Μυθολογίας, που ταυτίζεται με τον τίτλο του κειμένου.
Ο Μύθος του Ίκαρου – Η πτήση, το όριο και η πτώση
Όταν ο Θησέας ήρθε στην Κρήτη, για να σκοτώσει τον Μινώταυρο και να απαλλάξει την Αθήνα από τον φόρο αίματος στον Μίνωα, η Αριάδνη –όπως είναι γνωστό– τον ερωτεύτηκε και ζήτησε από τον Δαίδαλο να της πει τον τρόπο, για να βγει από το λαβύρινθο. Εκείνος της έδωσε τον περίφημο «μίτο της Αριάδνης» και έτσι –με τη βοήθειά του– πραγματοποίησαν το σχέδιό τους.
Όταν ο Μίνωας κατάλαβε τί είχε συμβεί, εξαγριώθηκε και έκλεισε τον Δαίδαλο και τον γιό του σε μια φυλακή. Εκεί, η μόνη διέξοδος ήταν από τον αέρα, πράγμα που ενέπνευσε τον μεγάλο εφευρέτη Δαίδαλο. Έτσι, μαζεύοντας τα πεσμένα φτερά των πουλιών και κολλώντας τα με κερί, κατασκεύασε δύο μεγάλα ζευγάρια φτερούγες, ένα για εκείνον και ένα για τον γιο του. Προτού πραγματοποιήσουν την πτήση τους, ο Δαίδαλος έδωσε ως συμβουλή στον Ίκαρο: “Μη πετάξεις πολύ χαμηλά, γιατί η θάλασσα θα βαρύνει τα φτερά σου· και μη πετάξεις πολύ ψηλά, γιατί ο ήλιος θα λιώσει το κερί.”
Ο Ίκαρος όμως, μεθυσμένος από την ελευθερία της πτήσης, ανέβηκε ψηλά. Ο ήλιος έλιωσε τα φτερά και έπεσε στη θάλασσα.»
Ο μύθος αυτός μιλά βαθιά στην ψυχή της εφηβείας. Ο Ίκαρος είναι ο έφηβος που αναζητά το δικό του ύψος, τη δική του αυτονομία. Θέλει να δει τον ήλιο, να ξεπεράσει τον πατέρα, να αγγίξει την παντοδυναμία. Κάθε έφηβος έχει μέσα του αυτή την ορμή: να σπάσει τα όρια, να νιώσει ότι μπορεί μόνος του.
Κι όμως — χωρίς εσωτερικό Δαίδαλο, χωρίς τη φωνή του μέτρου, η πτήση γίνεται πτώση.
Η πατρική λειτουργία είναι αυτό το εσωτερικό όριο που προστατεύει από την πτώση χωρίς να στερεί την ελευθερία. Ο πατέρας, συμβολικά, είναι εκείνος που λέει:
«Μπορείς να πετάξεις, αλλά να θυμάσαι τον ήλιο. Να γνωρίζεις το μέτρο του ύψους σου.»
Όταν η πατρική λειτουργία απουσιάζει —όταν ο Νόμος δεν υπάρχει μέσα στον ψυχισμό— ο έφηβος μένει μόνος με την ορμή του.
Και τότε, η εξάρτηση και η παραβατικότητα γίνονται οι «τεχνητές φτερούγες» που του επιτρέπουν να νιώθει προσωρινά ελεύθερος.
Η ουσία, η οθόνη, η ομάδα, λειτουργούν όπως τα φτερά του Ίκαρου: προσφέρουν τη μέθη της υπέρβασης, αλλά και την πτώση που ακολουθεί.
Στην ψυχαναλυτική ματιά, ο Ίκαρος δεν είναι απλώς ο απερίσκεπτος νέος που τιμωρείται· είναι ο συμβολικός έφηβος που δοκιμάζει την αντοχή του Νόμου και της αγάπης.Η πτώση του δεν είναι αποτυχία, αλλά το σημείο όπου γεννιέται η επίγνωση. Είναι η στιγμή που το παιδί συνειδητοποιεί ότι η ελευθερία δεν σημαίνει απουσία ορίων, αλλά εσωτερίκευση ενός Νόμου που δεν σκοτώνει την επιθυμία, μα την κάνει δημιουργική.
«Κάθε φορά που ένας έφηβος μας προκαλεί, μας αντιστέκεται, μας αψηφά, στην πραγματικότητα δοκιμάζει αν ο δικός μας Νόμος —η δική μας πατρική λειτουργία— αντέχει τη θερμότητα του ήλιου χωρίς να λιώνει.»
- Ίκαρος:
Αντιπροσωπεύει την εφηβική ανάγκη για ανεξαρτησία και απομάκρυνση από την πατρική εξουσία, την επιθυμία να ανακαλύψει τον κόσμο με τους δικούς του όρους. Η υπερβολική χαρά και η υπέρβαση των ορίων του (που στην ψυχαναλυτική θεωρία μπορεί να ερμηνευτεί ως απουσία «Εγώ» ή ως «κατάφαση της ζωής» χωρίς λογική συνειδητοποίηση) οδηγεί στην τραγωδία.
- Ο Δαίδαλος:
Ο πατέρας-κατασκευαστής που προσπαθεί να ελέγξει και να καθοδηγήσει, αλλά δεν μπορεί να αποτρέψει την αυτοκαταστροφική συμπεριφορά του γιου του. Η απελπισμένη αναζήτησή του για τον Ίκαρο συμβολίζει την αδυναμία των γονέων να προστατεύσουν τα παιδιά τους από τις δικές τους επιθυμίες και λάθη.
- Η πτήση:
Η πτήση συμβολίζει την απελευθέρωση, αλλά ταυτόχρονα και την επικινδυνότητα της υπερβολικής φιλοδοξίας. Η απόσταση από τη γη, δηλαδή την πραγματικότητα, οδηγεί σε καταστροφή.
- Ο πνιγμός:
Ο θάνατος του Ίκαρου συμβολίζει την τραγική συνέπεια της υπέρβασης των ορίων, είτε αυτά αφορούν τις οδηγίες των γονέων είτε τους κανόνες της κοινωνίας και της φύσης.
Η σχέση πατέρα-γιου μέσα από τον μύθο
- Ανταγωνισμός και σύγκρουση:
Ο μύθος απεικονίζει την αναπόφευκτη σύγκρουση μεταξύ του γιου και του πατέρα, την ανάγκη του γιου να αποτινάξει την πατρική επιρροή, ακόμα και αν αυτό σημαίνει τον κίνδυνο του θανάτου.
- Επιθυμία για αυτονομία:
Ο Ίκαρος επιλέγει την ανεξαρτησία και την ελευθερία, ακόμα κι αν αυτή η επιλογή είναι καταστροφική.
- Πατρική ενοχή:
Ο Δαίδαλος βιώνει την ενοχή του πατέρα, που προσπάθησε να δώσει συμβουλές, αλλά δεν μπόρεσε να προστατεύσει τον γιο του από τις δικές του παρορμήσεις.
- Αντιμετώπιση του θανάτου:
Η ιστορία του Ίκαρου αποτελεί μια υπενθύμιση της θνητότητας και της αδυναμίας του ανθρώπου να ξεφύγει από τη μοίρα του, ακόμα κι αν διαθέτει τα εργαλεία της τεχνολογίας.
Η πρόκληση της εφηβείας
Η εφηβεία, είναι μια δεύτερη γέννηση. Ο έφηβος καλείται να επαναπροσδιορίσει την ταυτότητά του, να αποχωριστεί τις γονεϊκές αναπαραστάσεις, να ανακαλύψει τη σεξουαλικότητά του, να βρει νέα αντικείμενα αγάπης. Ο εσωτερικός του κόσμος ταλαντεύεται ανάμεσα στην εξάρτηση και την αυτονομία. Οι εσωτερικές συγκρούσεις είναι έντονες: η επιθυμία να απελευθερωθεί από τους γονείς συνυπάρχει με τον φόβο της απώλειάς τους.
Στην εποχή μας, οι έφηβοι καλούνται να μεγαλώσουν σε ένα περιβάλλον γεμάτο υπερδιεγέρσεις, εικόνες, προσφορές και αποσπάσεις. Κάπου εκεί, η εξάρτηση —είτε από ουσίες, είτε από το διαδίκτυο, είτε από την ίδια την ένταση— γίνεται μια σιωπηλή απάντηση στο άγχος του αποχωρισμού και του κενού.
Οι εξαρτήσεις ως ψυχικός μηχανισμός
Η εξάρτηση, μπορεί να ιδωθεί ως απόπειρα διαχείρισης του άγχους του αποχωρισμού και της απώλειας. Ο έφηβος στρέφεται σε ουσίες ή σε εθιστικές συμπεριφορές (όπως το διαδίκτυο) ως αντικείμενα που του προσφέρουν ψευδαίσθηση ελέγχου, ηρεμίας ή συναισθηματικής πληρότητας. Το υποκατάστατο αντικείμενο (ουσία, οθόνη, παιχνίδι) λειτουργεί ως συμβολική μητέρα – παρέχει καταπράυνση χωρίς τη δυσκολία της αληθινής σχέσης. Το ‘αντικείμενο εξάρτησης’ γίνεται μια εσωτερική φαντασίωση: «Με αυτό νιώθω ολόκληρος, χωρίς αυτό διαλύομαι». Η εξάρτηση έτσι λειτουργεί ναρκισσιστικά, προστατεύοντας τον έφηβο από το άγχος της ματαίωσης και της ευαλωτότητας.
Η παραβατικότητα ως έκφραση εσωτερικής σύγκρουσης
Η παραβατικότητα είναι το άλλο άκρο της εξάρτησης. Αντί να καταπραΰνει το άγχος, το εκδραματίζει. Η πράξη παραβίασης είναι συχνά μια προσπάθεια να προκαλέσει τον Νόμο ώστε να τον βιώσει. Ο έφηβος, που δεν έχει εσωτερικεύσει το όριο, αναζητά απέναντί του μια εξωτερική αυθεντία για να υπάρξει σε σχέση με αυτήν.
Η παραβατική συμπεριφορά, εκφράζει συχνά μια σύγκρουση με το Υπερεγώ και την εσωτερικευμένη γονεϊκή φιγούρα. Ο έφηβος, αδυνατώντας να ανεχθεί τα όρια και τους κανόνες ως κάτι που προέρχεται «απ’ έξω», επιχειρεί να τα ανατρέψει, διεκδικώντας χώρο για την ατομικότητά του. Η πράξη της παραβίασης μπορεί να είναι, ασυνείδητα, μια κραυγή: «Υπάρχω, δεν θα με ελέγξεις». Σε ψυχοδυναμικό επίπεδο, είναι ένας τρόπος να αντιμετωπίσει την αμφιθυμία του απέναντι στον πατέρα και την αυθεντία – να δοκιμάσει την ισχύ του χωρίς να χάσει την αγάπη.
Η ψυχική σύνδεση εξάρτησης και παραβατικότητας
Και οι δύο μορφές – εξάρτηση και παραβατικότητα – έχουν κοινό υπόβαθρο: τη δυσκολία στη ρύθμιση του εσωτερικού κενού και της επιθετικότητας. Στην εξάρτηση, η επιθετικότητα στρέφεται προς τα μέσα, σε μια προσπάθεια αυτοκατευνασμού. Στην παραβατικότητα, εκδραματίζεται προς τα έξω. Και στις δύο περιπτώσεις, ο έφηβος παλεύει με το αίσθημα ανυπαρξίας: με το φόβο ότι χωρίς εξωτερικό στήριγμα (ουσία ή σύγκρουση) θα διαλυθεί. Οι πράξεις αυτές λειτουργούν ως ‘δεκανίκια του Εγώ’ – προσωρινές λύσεις απέναντι στην ψυχική αστάθεια.
Η ψυχική σύνδεση εξάρτησης και παραβατικότητας
Και οι δύο μορφές έχουν κοινή ρίζα: τη δυσκολία στη ρύθμιση της επιθετικότητας και του κενού. Στην εξάρτηση, η επιθετικότητα στρέφεται προς τα μέσα· στην παραβατικότητα, προς τα έξω. Ο έφηβος ζητά να δοκιμάσει τα όρια του κόσμου, να νιώσει ότι κάποιος τα κρατά σταθερά. Εκεί όπου λείπει ο Νόμος, η παραβατικότητα γίνεται η μόνη γλώσσα επαφής.
Παραδείγματα από την πράξη
Αν φανταστούμε έναν έφηβο που αποσύρεται στο δωμάτιό του, περνά ώρες μπροστά σε μια οθόνη ή αρχίζει να πειραματίζεται με ουσίες. Αυτά προκαλούν έντονα συναισθήματα: Φόβο, Θυμό, Αδυναμία, Ενοχή. Συχνά, οι αντιδράσεις – έλεγχος, απογοήτευση, θυμός – είναι προσπάθειες να διαχειριστεί ο γονέας το δικό του άγχος μπροστά στο άγνωστο του παιδιού του.
• Ένας 16χρονος καπνίζει χασίς και λέει: «Με βοηθά να ηρεμώ». Στην πραγματικότητα, προσπαθεί να κατευνάσει ένα βαθύ άγχος ανεπάρκειας.
• Μια 15χρονη περνά 10 ώρες στο διαδίκτυο. Εκεί νιώθει αποδοχή χωρίς ρίσκο απόρριψης.
• Ομάδα εφήβων κάνει γκράφιτι και βανδαλισμούς. Η πράξη αφήνει ίχνος – μια ανάγκη να υπάρξουν, να γραφτούν κάπου.
Συζήτηση – Αναστοχασμός
Αν αντί να ρωτήσουμε «γιατί το κάνει;» ρωτούσαμε «τι προσπαθεί να μας πει μέσα από αυτό;», ίσως η στάση μας να γινόταν λιγότερο ελεγκτική και περισσότερο συνδετική. Οι έφηβοι χρειάζονται έναν ενήλικα που να αντέχει τη σύγκρουση χωρίς να τη διακόπτει. Η πρόληψη της εξάρτησης και της παραβατικότητας περνά μέσα από τη σχέση που αντέχει, που δίνει χώρο χωρίς εγκατάλειψη.
Η έννοια της διέξοδου
Η αληθινή διέξοδος δεν βρίσκεται στην αποφυγή του πόνου, αλλά στην αναγνώρισή του. Ο έφηβος χρειάζεται να βιώσει ότι μπορεί να αντέξει το άγχος, τη ματαίωση και την ευθύνη χωρίς να χρειάζεται να διαφύγει. Αυτό συμβαίνει όταν ο γονιός παραμένει παρών, διαθέσιμος, χωρίς να αποσύρεται ή να τιμωρεί. Η παρουσία του γονιού λειτουργεί ως ‘μεταβατικό αντικείμενο’ ασφάλειας, που επιτρέπει στον έφηβο να αναπτυχθεί.
Η Πατρική Γονεϊκή Λειτουργία και ο ρόλος της στην εφηβική ψυχική ισορροπία
Η σύγχρονη κλινική έρευνα μας δείχνει ότι πίσω από πολλές μορφές εφηβικής αστάθειας, εξάρτησης ή παραβατικότητας, βρίσκεται μια ακόμα κρίση – η κρίση της πατρικής λειτουργίας.
Όταν απουσιάζει η πατρική λειτουργία —το εσωτερικό εκείνο όριο που συνδέει την ελευθερία με την ευθύνη— ο έφηβος αναζητά τεχνητά φτερά: μια ουσία, μια οθόνη, μια ομάδα. Κάτι που θα του δώσει προσωρινά την αίσθηση του «πετάω», αλλά χωρίς κατεύθυνση.
Η πατρική λειτουργία: όριο, παρουσία και Νόμος
Η πατρική λειτουργία δεν είναι ανδρική υπόθεση, ούτε βιολογική. Είναι μια ψυχική λειτουργία που μαθαίνει στο παιδί:
- να αντέχει τη ματαίωση,
- να διαχωρίζει επιθυμία από πράξη,
- να κατανοεί ότι η αγάπη μπορεί να περιέχει και το «όχι».
Ο πατέρας, ή όποιος ασκεί τη λειτουργία αυτή, είναι εκείνος που λέει:
«Μπορείς να φύγεις – και θα είμαι εδώ όταν χρειαστείς να επιστρέψεις.»
Όταν αυτή η λειτουργία λείπει, ο έφηβος δεν αναγνωρίζει τα όρια του, δεν ξέρει πού αρχίζει και πού τελειώνει. Η ζωή του κινείται ανάμεσα στην υπερβολή και την αδράνεια.
Ο ρόλος του γονιού: να αντέξει, όχι να ελέγξει
Οι γονείς συχνά τρομάζουν μπροστά στην εφηβική απόσυρση ή εξέγερση. Αν όμως, αντί να ρωτήσουμε «γιατί το κάνει;», ρωτήσουμε «τι προσπαθεί να μας πει;», τότε μπορούμε να δούμε πίσω από τη συμπεριφορά τον ψυχικό πόνο και την ανάγκη για σύνδεση. Η πρόληψη της εξάρτησης και της παραβατικότητας δεν ξεκινά από την απαγόρευση, αλλά από τη σχέση. Από την ικανότητα του γονιού να αντέχει την ένταση, να θέτει όρια χωρίς τιμωρία και να παραμένει παρών, ακόμα κι όταν νιώθει αδύναμος.
Η αληθινή διέξοδος
Η εφηβεία είναι ο τόπος όπου η αγάπη, ο Νόμος και η επιθυμία ξανασυναντιούνται.
Ο έφηβος χρειάζεται να βιώσει ότι μπορεί να πονέσει χωρίς να καταστραφεί, να θυμώσει χωρίς να διαλυθεί η σχέση, να απομακρυνθεί χωρίς να χαθεί. Αυτό είναι το δώρο της πατρικής λειτουργίας: να αγαπάς χωρίς να καταβροχθίζεις, να οριοθετείς χωρίς να τιμωρείς,
να επιτρέπεις την ελευθερία χωρίς εγκατάλειψη.
Η έννοια του «πατέρα» δεν περιορίζεται στον βιολογικό πατέρα, αλλά αναφέρεται σε μια ψυχική λειτουργία που θέτει τα όρια, μεταβολίζει την ένταση, διαμεσολαβεί ανάμεσα στην επιθυμία και τον νόμο. Ο πατέρας, ψυχικά, είναι αυτός που βοηθά το παιδί να περάσει από τη συγχώνευση με τη μητέρα στην ατομικότητα.
Η πατρική λειτουργία είναι αυτού που οριοθετεί, που νομιμοποιεί τον αποχωρισμό, που δείχνει ότι η αγάπη μπορεί να αντέξει τη διαφοροποίηση. Όταν αυτή η λειτουργία απουσιάζει, ο έφηβος δεν μαθαίνει να αντέχει το όριο, και έτσι το αναζητά μέσα από πράξεις — παραβατικές ή εξαρτητικές. Η εξάρτηση και η παραβατικότητα γίνονται τρόποι να αγγίξει το «όριο» που δεν υπάρχει μέσα του.
Η λειτουργία αυτή μπορεί να κατοικεί και μέσα στη μητέρα, όταν εκείνη μπορεί να οριοθετεί χωρίς ενοχή και να αντέχει τη ματαίωση. Δεν χρειάζεται να υπάρχει ένας άνδρας για να υπάρχει πατρική λειτουργία· χρειάζεται να υπάρχει ο Λόγος, ο Νόμος και η Οριοθέτηση. Στην εποχή μας, βλέπουμε πατέρες φυσικά παρόντες αλλά ψυχικά απόντες — άνδρες που είτε τιμωρούν, είτε χαϊδεύουν υπερβολικά, αδυνατώντας να προσφέρουν το σταθερό, μεταβολικό πλαίσιο που χρειάζεται ο έφηβος.
Ο ρόλος της πατρικής λειτουργίας είναι
να προστατεύει χωρίς καταπίεση,
να οριοθετεί χωρίς λεκτική, σωματική ή ψυχολογική βία,
να δείχνει στο παιδί πως μπορεί να φύγει χωρίς να χαθεί ο δεσμός.
Όταν αυτό λείπει, το παιδί βιώνει σύγχυση: δεν ξέρει πού αρχίζει ο εαυτός και πού τελειώνει ο άλλος, με αποτέλεσμα να αναζητά τον εαυτό του μέσα από πράξεις υπέρβασης, εξάρτησης ή σύγκρουσης.
Η γονεϊκή λειτουργία εκφράζεται όταν ο ενήλικας αντέχει την επίθεση του εφήβου χωρίς να αποσύρεται, όταν βάζει όρια χωρίς να εκδικείται, όταν επιτρέπει στο παιδί να ξεπεράσει ψυχικά τον γονιό χωρίς να καταρρεύσει η σχέση. Είναι η λειτουργία που μετατρέπει την εξάρτηση σε σχέση.
Οι πολλαπλές λειτουργίες του πατέρα
Η πατρική λειτουργία δεν είναι μία. Είναι πολλαπλή και πολυεπίπεδη.
α) Η προστασία
Ο πατέρας ως πλαίσιο ασφαλείας. Όχι ως ανταγωνιστής ή «Μπαμπούλας»,
Να λέει:
– Εδώ τελειώνει ο έξω κόσμος,
– Εδώ αρχίζει το σπίτι,
– Εδώ επιτρέπεται,
– Εκεί όχι.
Το παιδί που μεγαλώνει χωρίς αυτό το πλαίσιο, δεν ξέρει πού είναι το σώμα του και πού αρχίζει ο άλλος, ποιο είναι το μέσα και ποιο το έξω του.
β) Η εμπερίεξη
ΑΝΤΕΧΩ ΤΗΝ ΜΑΤΑΙΩΣΗ
Ο πατέρας που ΑΝΤΕΧΕΙ, ΧΩΡΑΕΙ και δεν πανικοβάλλεται όταν το παιδί φωνάζει.
Ο πατέρας που ΑΝΤΕΧΕΙ, ΧΩΡΑΕΙ και δεν κλονίζεται από τον θυμό ή τις ανάγκες του παιδιού του
Ο πατέρας που ΑΝΤΕΧΕΙ, ΧΩΡΑΕΙ την ψυχική ένταση και την μεταβολίζει.
Χωρίς αυτή τη λειτουργία εμπερίεξης, το παιδί αναγκάζεται είτε να σιωπά είτε να ουρλιάζει.
γ) Η εμπιστοσύνη
Ο πατέρας που τηρεί τον λόγο του, είναι συνεπής.
Που δεν εξαφανίζεται.
Που υπάρχει χωρίς να καταπιέζει.
Που επιστρέφει ΠΑΝΤΑ.
Που είναι παρών και δεν εκδικείται.
δ) Η οριοθέτηση
Δεν μπορείς να κάνεις ότι θέλεις όποτε το θέλεις.
Δεν μπορείς να τα έχεις όλα.
Ο πατέρας που λέει «όχι» χωρίς εκδίκηση.
Που επιτρέπει στο παιδί να καταλάβει πως η αγάπη δεν είναι υποταγή, αλλά αντοχή στη διαφοροποίηση.
Που δείχνει πως κάποια πράγματα δεν γίνονται, αλλά ο δεσμός παραμένει.
ε) Η αυτονόμηση
Ο πατέρας που λέει:
«Μπορείς να φύγεις. Θα είμαι παντα εδώ ΟΤΑΝ ΜΕ ΧΡΕΙΑΣΤΕΙΣ, .»
«Δεν ανήκεις στους γονείς. Ανήκεις στον εαυτό σου.»
«Η ζωή δεν είναι φόβος. Είναι μια δύσκολη διαδρομή και χρειάζεται προσοχή .»
Η ζωή δεν είναι εύκολη.
Η πατρική λειτουργία δια μέσω της μητέρας
Η ανάλυση της οικογενειακής λειτουργίας έχει κατανοήσει εδώ και δεκαετίες ότι η πατρική λειτουργία μπορεί να κατοικεί μέσα στη μητέρα.
Όταν εκείνη:
• Οριοθετεί την υπεραφοσίωση και την υπερπροστασία της.
• Αφήνει χώρο στο παιδί για τον πατέρα.
• Εσωτερικεύει η ίδια τον πατέρα της και τον φέρνει στη σχέση με το παιδί ως δομή.
ΑΠΟΚΑΘΙΣΤΑ ΤΗ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΠΑΤΕΡΑ ΤΗΣ
Δεν χρειάζεται να υπάρχει άντρας πατέρας για να ασκηθεί πατρική λειτουργία.
Χρειάζεται να υπάρχει ψυχικός πατέρας, δηλαδή Νόμος, Λόγος, Οριοθέτηση.
Τα προβλήματα στην Πατρική Γονεϊκή λειτουργία
Στη σημερινή κοινωνία:
• Οι πατέρες είναι φυσικά παρόντες αλλά ψυχικά απουσιάζουν .
• Χάνουν το ρόλο τους. Δεν ασκούν όρια· ασκούν είτε πειθαρχία με βία, είτε αδιαφορία με φιλικότητα.
• Δεν γίνονται τρίτος πόλος· γίνονται εφεδρική μητέρα ή σιωπηλή φιγούρα.
Η απουσία της πατρικής λειτουργίας δημιουργεί διάχυση:
• Διάχυση στον ψυχισμό των παιδιών, που δεν καταλαβαίνουν τι επιτρέπεται και τι όχι.
• Διάχυση στην κοινωνία, που δεν ξέρει πια τι σημαίνει Νόμος χωρίς τιμωρία.
Ελλειματα στην πατρική λειτουργία
Τα παιδιά που μεγαλώνουν χωρίς πατρική λειτουργία:
• Δυσκολεύονται να διακρίνουν και να συνδέσουν την επιθυμία με την πραγματικότητα.
• Δεν αντέχουν τον αποχωρισμό και την ματαίωση, ή τον επιβάλλουν με καταστροφή.
• Δεν βλέπουν τη διαφορά ανάμεσα στο «μου ανήκει» και στο «επιθυμώ».
• Δυσκολεύοντα με την ανεξαρτησία, την αγάπη και τη δομή.
Η Πατρική λειτουργία ως βάση για την ελευθερία.
Η πατρική λειτουργία αποτελεί ψυχικό συστατικό απαραίτητό για να αναπτυχθεί ένα παιδί ως ελεύθερο άτομο.
Είναι η λειτουργία που επιτρέπει
να αγαπάς χωρίς να καταπιέζεις και να καταβροχθίζεις,
να διαφοροποιείσαι χωρίς να εγκαταλείπεις,
να αποχωρείς χωρίς να εγκαταλείπεις
να οριοθετείς χωρίς να καταστρέφεις,
να επιθυμείς χωρίς να απαιτείς άμεση ικανοποίηση.
Δεν μπορεί να υπάρξει ψυχική ωρίμανση χωρίς την εσωτερικευμένη μορφή του πατέρα.
Κλείσιμο – Κοινός στοχασμός
Οι έφηβοι δεν χάνονται γιατί είναι κακοί ή αδιάφοροι· χάνονται όταν δεν υπάρχει κάποιος να αντέξει τη φωνή τους. Οι εξαρτήσεις και η παραβατικότητα δεν είναι μόνο προβλήματα, είναι και μηνύματα. Αν μάθουμε να τα ακούμε, τότε μπορούμε να τους προσφέρουμε εκείνο που πραγματικά ζητούν: έναν ενήλικα που παραμένει παρών.
Η εφηβεία είναι το σημείο όπου η αγάπη, ο Νόμος και η επιθυμία ξανασυναντιούνται. Αν οι γονείς σταθούν παρόντες, με σταθερότητα και τρυφερότητα, ο έφηβος μπορεί να βρει τη δική του εσωτερική πατρική λειτουργία. Η πατρική λειτουργία δεν είναι αυθεντία, αλλά προσανατολισμός· είναι η δυνατότητα να αγαπάς χωρίς να καταβροχθίζεις, να θέτεις όρια χωρίς να τιμωρείς, να επιτρέπεις την ελευθερία χωρίς εγκατάλειψη.